Πρόγραμμα για την ΣΤ΄ δημοτικού "Detectives της Αλήθειας"

Detectives της Αλήθειας – Πρόγραμμα για την ΣΤ δημοτικού

Υπεύθυνες Εκπαιδευτικοί: Κωνσταντίνα Μπαχτσιαβάνου, Μαριάνα Κωτούλα

► Ανάπτυξη Κριτικής Σκέψης, Ψηφιακού και Επιστημονικού Γραμματισμού

Το πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο μάθημα της Πληροφορικής (σε συνεργασία με το Τμήμα Ένταξης), με στόχο την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και την ενίσχυση της ικανότητας των μαθητών να αξιολογούν πληροφορίες και ειδήσεις που συναντούν στο διαδίκτυο και στα μέσα ενημέρωσης. Οι μαθητές εργάστηκαν βιωματικά, αξιοποιώντας ψηφιακά εργαλεία. Δημιουργήθηκε padlet για την υλοποίηση του προγράμματος 

(https://padlet.com/detectivestruth4/detectives-of-truth-xgh6t78hj3d8ub0g)

1η Δραστηριότητα – «Ο Ήλιος θα σβήσει για δύο εβδομάδες!»

Οι μαθητές ήρθαν αντιμέτωποι με μια ψευδή επιστημονική είδηση σύμφωνα με την οποία ο Ήλιος επρόκειτο να σβήσει για δύο εβδομάδες. Ακολούθησε συζήτηση και συμπλήρωση ερωτηματολογίου σχετικά με την αξιοπιστία της είδησης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αρκετοί μαθητές την θεώρησαν αρχικά αληθινή, γεγονός που ανέδειξε την ανάγκη ανάπτυξης δεξιοτήτων κριτικής αξιολόγησης πληροφοριών.

2η Δραστηριότητα – Δημιουργία του ΠΑΚΣ

Οι μαθητές συζήτησαν τα βήματα που πρέπει να ακολουθεί ένας υπεύθυνος πολίτης πριν αποδεχτεί μια πληροφορία ως αληθινή. Μέσα από συνεργατική εργασία δημιούργησαν το ακρωνύμιο:

Π.Α.Κ.Σ.

Παρατηρώ – Αναζητώ – Κρίνω - Συμπεραίνω

Το ΠΑΚΣ αποτέλεσε τον βασικό οδηγό διερεύνησης για όλες τις επόμενες δραστηριότητες. Οι μαθητές/τριες δημιούργησαν flier για να το μοιράσουν στα παιδιά του σχολείου.

3η Δραστηριότητα – Η εικόνα του έργου μας

Οι μαθητές αξιοποίησαν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης για τη δημιουργία εικόνων σχετικών με το θέμα του έργου. Στη συνέχεια παρουσίασαν τις δημιουργίες τους, συζήτησαν τα χαρακτηριστικά τους και πραγματοποίησαν ψηφοφορία για την επιλογή της εικόνας που θα εκπροσωπούσε το πρόγραμμα στην πλατφόρμα του eTwinning.

4η Δραστηριότητα – Γνωρίζοντας τα εργαλεία ελέγχου πληροφοριών

Οι μαθητές εξοικειώθηκαν με ψηφιακά εργαλεία και ιστοσελίδες επαλήθευσης πληροφοριών, όπως:

• Google Fact Check Explorer
• Ellinika Hoaxes
• Britannica Kids

Μέσα από παραδείγματα έμαθαν πώς μπορούν να αναζητούν αξιόπιστες πηγές και να διασταυρώνουν πληροφορίες. Στους μαθητές δόθηκε σχετικό φυλλάδιο για να το συζητήσουν με τους γονείς τους.

→ Κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας, πολλοί μαθητές εξέφρασαν απορίες σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη και το κατά πόσο μπορούν να εμπιστεύονται τις απαντήσεις που δίνει. Με αφορμή το ενδιαφέρον τους, πραγματοποιήθηκε συζήτηση σχετικά με τις δυνατότητες αλλά και τους περιορισμούς των εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα παιδιά έμαθαν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για αναζήτηση πληροφοριών και δημιουργία ιδεών, όμως δεν είναι αλάνθαστη και μπορεί να κάνει λάθη ή να δώσει ανακριβείς πληροφορίες. Συζητήσαμε την ανάγκη διασταύρωσης των πληροφοριών που παρέχει και τη σημασία της κριτικής σκέψης κατά τη χρήση της. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο για να λύνει όλες τις ασκήσεις ή να σκέφτεται στη θέση μας. Μέσα από ένα απλό παράδειγμα, οι μαθητές κατανόησαν ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί όπως ένας μυς: όσο περισσότερο τον εξασκούμε, τόσο πιο δυνατός γίνεται, ενώ όταν δεν τον χρησιμοποιούμε, οι δεξιότητες σκέψης και επίλυσης προβλημάτων εξασθενούν.

Στο τέλος της δραστηριότητας, οι μαθητές κατέληξαν σε έναν κοινό κανόνα:

«Χρησιμοποιώ την Τεχνητή Νοημοσύνη για να με βοηθά να μαθαίνω, όχι για να σκέφτεται αντί για εμένα.»

5η Δραστηριότητα – Fake ή Real;

Οι μαθητές εργάστηκαν σε ομάδες και κλήθηκαν να ελέγξουν την εγκυρότητα διαφορετικών ειδήσεων χρησιμοποιώντας τα εργαλεία που είχαν γνωρίσει.

Οι ειδήσεις αφορούσαν:

X Μπανάνες που μεταφέρουν επικίνδυνο ιό (ψευδής είδηση)

X Ανακάλυψη ζωντανού δεινόσαυρου στο Κονγκό (ψευδής είδηση)

√ Μπαταρία που λειτουργεί με ζάχαρη (αληθινή επιστημονική είδηση)

Οι μαθητές εφάρμοσαν στην πράξη το μοντέλο ΠΑΚΣ και ανέπτυξαν δεξιότητες αναζήτησης και αξιολόγησης πληροφοριών.

6η Δραστηριότητα – Η Γη είναι επίπεδη;

Οι μαθητές διερεύνησαν έναν γνωστό ψευδοεπιστημονικό ισχυρισμό χωρίς τη χρήση διαδικτύου, αξιοποιώντας αποκλειστικά τη λογική και τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους.

Μέσα από συζήτηση και επιχειρηματολογία κατέληξαν σε συμπεράσματα σχετικά με:

ü  την εναλλαγή ημέρας και νύχτας

ü  την εξαφάνιση των πλοίων στον ορίζοντα

ü  τη σκιά της Γης κατά τις εκλείψεις Σελήνης

Η δραστηριότητα ανέδειξε τη σημασία της λογικής σκέψης και της επιστημονικής τεκμηρίωσης.

7η Δραστηριότητα – Δημιουργία Αφίσας

Οι μαθητές δημιούργησαν ψηφιακές αφίσες στο Canva με στόχο την ενημέρωση της σχολικής κοινότητας σχετικά με τα fake news και τα βήματα του ΠΑΚΣ.

Οι αφίσες περιλάμβαναν πρακτικές συμβουλές για τον έλεγχο της αξιοπιστίας μιας είδησης και την υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου.

8η Δραστηριότητα – Τηλεδιάσκεψη με το Δημοτικό Σχολείο Κωσταραζίου

Πραγματοποιήθηκε τηλεδιάσκεψη με τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Κωσταραζίου, οι οποίοι υλοποιούσαν το ίδιο πρόγραμμα, στα πλαίσια συνεργασίας μας για το eTwinning.

Οι μαθητές αντάλλαξαν εμπειρίες, παρουσίασαν τις δραστηριότητες που υλοποίησαν και συζήτησαν όσα έμαθαν σχετικά με την παραπληροφόρηση, τις ψευδείς ειδήσεις και την αξία της κριτικής σκέψης.

9η Δραστηριότητα – Αναστοχαστικό Κουίζ

Στο τέλος του προγράμματος οι μαθητές συμμετείχαν σε ένα ηλεκτρονικό αναστοχαστικό κουίζ 10 ερωτήσεων, με στόχο την επανάληψη και εμπέδωση των γνώσεων που αποκόμισαν κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων. Μέσα από ερωτήσεις σχετικές με τα fake news, την αξιολόγηση πληροφοριών, το μοντέλο ΠΑΚΣ, τις αξιόπιστες πηγές και την Τεχνητή Νοημοσύνη, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να αναστοχαστούν πάνω σε όσα έμαθαν και να αξιολογήσουν την πρόοδό τους ως κριτικοί και υπεύθυνοι χρήστες της ψηφιακής πληροφορίας.

Τι κερδίσαμε από το πρόγραμμα

Οι μαθητές:

• ανέπτυξαν δεξιότητες κριτικής και επιστημονικής σκέψης,

• έμαθαν να αξιολογούν την αξιοπιστία πληροφοριών,

• εξοικειώθηκαν με εργαλεία επαλήθευσης ειδήσεων,

• καλλιέργησαν τον ψηφιακό τους γραμματισμό,

• συνεργάστηκαν δημιουργικά με μαθητές άλλου σχολείου,

• συνειδητοποίησαν τη σημασία της τεκμηρίωσης και των αποδείξεων πριν αποδεχτούν ή διαδώσουν μια πληροφορία.

ΠΑΚΣ: Παρατηρώ – Αναζητώ – Κρίνω – Συμπεραίνω!

Πρόγραμμα "FemSTEM – Γυναίκες στις Θετικές Επιστήμες" με την Ε΄ τάξη

 Πρόγραμμα για την Ε΄ τάξη – Υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί: Κωνσταντίνα Μπαχτσιαβάνου,  Μαριάνα Κωτούλα,  Χαράλαμπος Φερρεντίνος

► Η επιστήμη δεν έχει φύλο

Με αφορμή το γεγονός ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται στους τομείς των θετικών επιστημών, υλοποιήσαμε το πρόγραμμα «FemSTEM – Γυναίκες στις Θετικές Επιστήμες». Σύμφωνα με στοιχεία της UNESCO (2024), μόλις το 31,7% των επαγγελματιών της επιστήμης παγκοσμίως είναι γυναίκες. Στόχος του προγράμματος ήταν να αναδείξει τη συμβολή των γυναικών στην επιστήμη, να αμφισβητήσει έμφυλα στερεότυπα και να ενθαρρύνει ιδιαίτερα τα κορίτσια να ανακαλύψουν τις δυνατότητές τους στους τομείς STEM, καλλιεργώντας παράλληλα στα αγόρια στάσεις σεβασμού, ισότητας και συνεργασίας.

 

1η Δραστηριότητα: Εισαγωγή – Διερεύνηση στάσεων και αντιλήψεων

Το πρόγραμμα ξεκίνησε με τη συμπλήρωση ενός ερωτηματολογίου σχετικά με τα φύλα και τα επαγγέλματα των θετικών επιστημών. Οι μαθητές και οι μαθήτριες κλήθηκαν να εκφράσουν τις απόψεις τους για το ποιοι μπορούν να ασχοληθούν με επαγγέλματα όπως ο επιστήμονας, ο μηχανικός ή ο προγραμματιστής. Μέσα από τη συζήτηση που ακολούθησε αναδείχθηκαν στερεότυπα και προβληματισμοί, δημιουργώντας το κατάλληλο πλαίσιο για την έναρξη του προγράμματος. Το ίδιο ερωτηματολόγιο δόθηκε και στο τέλος της δράσης, ώστε να διερευνηθεί αν υπήρξε μεταβολή στις στάσεις και τις αντιλήψεις των παιδιών.

2η Δραστηριότητα: Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Panorama Digital Theatre Θεσσαλονίκης

Οι μαθητές και οι μαθήτριες επισκέφθηκαν το Panorama Digital Theatre Θεσσαλονίκης και παρακολούθησαν τη διαδραστική έκθεση αφιερωμένη στη Frida Kahlo. Μέσα από σύγχρονα ψηφιακά μέσα γνώρισαν τη ζωή, τις δυσκολίες και τη δυναμική προσωπικότητα της σημαντικής Μεξικανής καλλιτέχνιδας. Η επίσκεψη αποτέλεσε αφορμή για συζήτηση γύρω από τη δύναμη, την επιμονή και την αποφασιστικότητα των γυναικών που ξεπερνούν εμπόδια και αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα στην κοινωνία.

3η Δραστηριότητα: Ποιες γυναίκες άλλαξαν τον κόσμο των επιστημών;

Μέσα από εκπαιδευτικό βίντεο και συζήτηση οι μαθητές και οι μαθήτριες γνώρισαν σπουδαίες γυναίκες επιστήμονες όπως η Μαρί Κιουρί, η Ρόζαλιντ Φράνκλιν, η Χέντι Λαμάρ και η Κάθριν Τζόνσον. Εξερεύνησαν τις ανακαλύψεις και την προσφορά τους στην επιστήμη, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν λόγω των κοινωνικών αντιλήψεων της εποχής τους. Παράλληλα, προβληματίστηκαν σχετικά με τα στερεότυπα που εξακολουθούν να υπάρχουν σήμερα και συζήτησαν για τη σημασία της ισότητας στις επιστήμες.

4η Δραστηριότητα: Διαδικτυακή συνέντευξη με Ελληνίδα επιστήμονα

Οι μαθητές και οι μαθήτριες είχαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν διαδικτυακά με Ελληνίδα επιστήμονα που εργάζεται στο εξωτερικό στον τομέα των νευροεπιστημών. Η επιστήμονας εξήγησε με απλά λόγια πώς μελετά πληροφορίες που συλλέγονται από έξυπνες συσκευές, ώστε να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα παθήσεις του εγκεφάλου, όπως η επιληψία. Μέσα από τη συζήτηση μοιράστηκε προσωπικές εμπειρίες, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην πορεία της και τη σημασία της επιμονής και της προσπάθειας στην επίτευξη των στόχων.

6η Δραστηριότητα: Escape Room – Η Επιστήμη δεν έχει φύλο

Στην τελευταία δραστηριότητα του προγράμματος οι μαθητές και οι μαθήτριες συμμετείχαν σε ένα ψηφιακό Escape Room που δημιουργήθηκε στο Genially. Εργαζόμενοι σε ομάδες, κλήθηκαν να λύσουν γρίφους και δοκιμασίες από διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα, όπως η Γλώσσα, τα Μαθηματικά, οι Φυσικές Επιστήμες, η Πληροφορική και η Γεωγραφία. Μέσα από τη συνεργασία και την επίλυση προβλημάτων κατάφεραν να ολοκληρώσουν την αποστολή τους και να αποκτήσουν το «Δίπλωμα Επιστήμης», αποδεικνύοντας στην πράξη ότι η γνώση, η δημιουργικότητα και η επιτυχία δεν έχουν φύλο.

Αποτίμηση του προγράμματος

Η επανασυμπλήρωση του ερωτηματολογίου στο τέλος του προγράμματος έδωσε την ευκαιρία στους μαθητές και στις μαθήτριες να αναστοχαστούν πάνω στις αρχικές τους αντιλήψεις. Μέσα από τις βιωματικές δράσεις, τη γνωριμία με σημαντικές γυναίκες επιστήμονες και τη συμμετοχή σε δραστηριότητες STEM, τα παιδιά κατανόησαν ότι οι ικανότητες, τα ενδιαφέροντα και τα όνειρα δεν καθορίζονται από το φύλο, αλλά από την προσπάθεια, τη δημιουργικότητα και την επιμονή.